سرطان پوست

سرطانهای پوست غیر ملانومی شایعترین سرطان در نوع بشر است به طوری که بروز سالانه ی آن از مجموع سرطانهای ریه پستان پروستات و کولون بالاتر میباشد. در امریکا از هر ۵نفر یک نفر در طول زندگی به سرطان پوست غیرملانومی مبتلا میشوند. این شیوع همچنان در حال افزایش است که ناشی از امید به زندگی بالا و افزایش تعداد افراد مسن، افزایش تشعشعات خورشیدی محیط، و باب شدن گذران اوقات فراغت تحت تابش اشعه UV (چه طبیعی به صورت آفتاب گرفتن، و چه مصنوعی بصورت سولاریوم) میباشد.

پیش آگهی وابسته است به نوع تومور، مکان آن در بدن، و خصوصیات میزبان. پیشگیری و همچنین شناسایی زودرس با توجه به قابل درمان بودن در اکثر مواقع اهمیت بالایی دارد.

سرطان پوست نوع کارسینوم سلول بازال (BCC)

این نوع سرطان، شایعترین سرطان در نوع بشر است. فاکتور سرطانزایی اصلی مرتبط با آن اشعه ماوراء بنفش (UV) میباشد. چه از منبع طبیعی و چه به صورت مصنوعی. مواجهه تفریحی متناوب با آفتاب یا مواجهه ی شدید (مثل آفتاب سوختگی) خصوصا در کودکی و نوجوانی، به طرز واضحی ریسک BCC را افزایش می‌دهد. برنزه کردن در خانه با تختهای برنزه کننده نیز قویا با افزایش خطر این سرطان مرتبط است. بیمارانی با پوست روشن که مستعد آفتابسوختگی هستند بیش از افراد با پوست تیره به این بیماری دچار می‌شوند.

عوامل مستعدکننده ی دیگر شامل اشعه ی یونیزان، مواد شیمیایی (آرسنیک و هیدروکربنهای آروماتیک و امثال آن)، درمان PUVA ، برخی سندرمهای ژنتیکی و ارثی، و نقص ایمنی می‌باشد.

علامت آن معمولا یک ضایعه‌ی منفرد با رشد آهسته روی پوست نواحی در معرض آفتاب میباشد. البته بروز ضایعات متعدد ناشایع نیست. معمولا علامت دیگری ندارد اما ممکن است دچار زخم و خونریزی شود خصوصا با بزرگ شدن آن. بیش از ۵۰درصد موارد روی صورت و گوش، و حدود ۳۰درصد موارد روی بینی ظاهر میشود. البته هرجایی از بدن احتمال ظهور دارد.

تشخیص با نمونه برداری توسط پزشک و ارسال برای پاتولوژیست جهت بررسی بافتی میباشد. درمان قطعی با جراحی است. در صورت عدم امکان جراحی یا خطر داشتن آن برای بیمارخاص، با پرتودرمانی هم قابل انجام میباشد. درصورت عدم درمان ضایعه گسترده شده و باعث بدشکلی و تخریب پوست و بافتهای اطراف میشود اما بروز متاستاز دوردست به مناطق مختلف بدن و احشاء، برخلاف سایر سرطانها نادر است.

سرطان پوست نوع سلول سنگفرشی (SCC)

این نوع سرطان پوست هم مثل بازال‌سل معمولا در افراد مسن با سابقه مواجهه مزمن با اشعه UV رخ میدهد. این نوع پتانسیل رشد سریع را دارد و خطر پایین اما قابل ملاحظه ای برای متاستاز دوردست و مرگ و میر هم دارد. این هم از شایعترین سرطانهای نوع بشر است اما به دلیل ثبت نشدن دقیق همه‌ی موارد، شیوع دقیق آن مشخص نیست. بروز این بیماری در افراد بالای ۷۰ سال ۱۰برابر افراد ۳۰-۴۴ ساله است. بروز در مردان بالاتر است. همچنین در مناطق با مواجهه ماوراء بنفش بالاتر، ۵ تا ۱۰ برابر است (هم UVA و هم UVB نقش دارد)، و در افراد دارای پوست و مو و چشم روشن استعداد ابتلا بالاتر است. نقص ایمنی مزمن چه به صورت بیماریهای ایجاد کننده‌ی آن و چه داروهای سرکوبگر ایمنی، استعداد ابتلا را بالا می‌برد. از عوامل دیگر برخی مواد شیمیایی(پترولیوم، تار، آرسنیک..)، مواجهه با پرتوهای یونیزان (مانند ایکس و گاما)، درمان PUVA، ویروس HPV، و سیگار را میتوان نام برد. همچنین این سرطان میتواند روی زخمهای مزمن مثل سوختگیهای شدید و اسکارها و بیماری پوستی لوپوس دیسکوئید و التهاب استخوان (اوسئومیلیت) ایجادشود. برخی سندرم‌های مادرزادی و اختلالات ژنیتیکی نیز استعداد ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهند.

از لحاظ ظاهری از مراحل پیش‌سرطانی به صورت لکه‌های پوستی شروع و به سمت ضایعات برامده رشد می‌کند و ظاهری برجسته و بعضا با سطح زخمی را ایجاد میکند. در صورت عدم درمان ممکن است غدد لنفاوی درگیر شود و در موارد کم اما قابل اهمیتی، بعد از گسترش درصورت بی‌توجهی و عدم درمان میتواند منجر به متاستاز به دیگر اعضا شود که درآن صورت پیش‌آگهی بسیار بد و اغلب کشنده است. تشخیص با نمونه برداری بافت‌شناسی و درمان مشتمل بر جراحی، پرتودرمانی، یا ترکیبی از هردو می‌باشد که در موارد غیرپیشرفته قادر به ریشه‌کنی کامل بیماری است. در موارد پیشرفته از داروهای تزریقی یا شیمی‌درمانی هم ممکن است استفاده شود.
علاوه بر دو مورد ذکر شده، انواع متعدد دیگری از سرطانهای پوست را داریم که شیوع کمتری دارد و از وقت و حوصله‌ی مبحث خارج است. همچنین ملانوما، که کمتر از ۵درصد سرطانهای پوست اما بیش از ۷۰درصد موارد مرگ و میر آنها را به خود اختصاص میدهد که مجالی دیگر می‌طلبد.