کانسر ریه

کانسر ریه شایعترین علت مرگ ناشی از کانسر در سرتاسر دنیاست. در سال ۲۰۱۲، ۱/۸ میلیون مورد جدید در کل دنیا وجود داشت. نسبت مرگ و میر به وقوع در این سرطان بالاست و احتمال بقای ۵ساله بعد از تشخیص در ایالات متحده فقط ۱۸درصد است.
یک جنبه ی منحصر به فرد کانسر ریه پیوستگی قوی آن با یک ریسک فاکتور بالقوه قابل جلوگیری، به نام تدخین است. هرنوع تدخین تباکو از قبیل سیگار، سیگار برگ، قلیان و غیره. این موضوع تبعات زیاد روانشناختی، اجتماعی و سیاسی به همراه داشته است.
البته نیمی از بیماران کانسر ریه افراد غیر سیگاری هستند که بعلت طبیعت پیچیده و وابسته به چندین فاکتور در انواع آن است.

به طور کلی سرطان ریه به دو زیرگروه کانسر ریه سلول کوچک (sclc) و غیرسلول کوچک (nsclc) تقسیم میشود. مصرف تنباکو عامل ۹۷درصد کانسرهای سلول کوچک ریه است که همین زیرگروه از کانسر ریه است که رابطه ی علت و معلولی با سیگار و قلیان دارد. میزان شیوع کانسر سلول کوچک ریه آئینه ی شیوع مصرف سیگارو قلیان در جامعه میباشد. که این ایینه ۲۰ سال بعد بروز میکند. مثلا در امریکا تا قرن بیستم کانسر ریه کمتر از نیم درصد کانسرها بود چون هنوز سیگار شایع نشده بود،اوج مصرف سیگار در دهه ۱۹۶۰(تاقبل از کشف مضرات آن) ، و اوج شیوع کانسر ریه اسمال سل در ۱۹۸۴بود. بعلت اینکه در گذشته مصرف سیگار به مراتب در مردان بیشتر از زنان بود، شیوع کانسر ریه نیز از همین الگو تبعیت میکرد، اما امروزه تفاوت بین جنسیتها از بین رفته است. در مطالعات نیز مشخص شده که الگوهای جنسیتی متفاوت کانسر در جوامع، صرفا آینه مصرف سیگار است و ربطی به تفاوت بدن یا ژنوم مرد و زن ندارد.

دود سیگار ۵۰کارسینوژن (ماده سرطان زا) متفاوت دارد. وجود فیلتر رفع کننده ی اثر سرطانزایی نمیباشد، حتی این موضوع مطرح شده که وجود فیلتر شدت عمل دم را افزایش داده و کارسینوژن بیشتری وارد بدن میکند.

زمینه ی ژنتیک نیز از عوامل موثر بر بروز سرطان ریه است، به ویژه در انواع غیر مرتبط با سیگار. وجود بستگان درجه اول مبتلا در خانواده، خصوصا اگر درسن زیر ۶۰سال مبتلا شده باشند، افزایش دهنده احتمال است. با بررسی ژنوم انسان مشخص شده است که برخی تفاوتهای ژنی مستعدکننده هستند.

مواجهات شغلی

۱۰درصد موارد انواع کانسر ریه با شغل ارتباط دارد. تماس با آرسنیک، آزبست، برلیوم، کروم، نیکل و سوختهای فسیلی موثر است. اگر درمورد شغل خود نگران این موارد هستید میتوانید با مشورت با پزشک متخصص طب کار و استفاده از وسائل و لباسهای حفاظت فردی پیشگیری کنید.

همچنین مواجهه بیش از حد با اشعه ایکس و وجود برخی بیماریهای مزمن مانند خودِ بیماری انسدادی ریوی مزمن ناشی از تدخین (COPD) نیز مستعدکننده اند.

مطالعات گسترده نشان داده است که بروز کانسر ریه با میزان مصرف میوه و سبزی ارتباط عکس دارد.

پیشگیری

قوی ترین ابزار پیشگیری قطع سیگار است. قطع سیگار در دهه هفتاد زندگی نیز موثر است و دیر نیست! قطع مصرف سیگار نیازمند برنامه و مصرف نیکوتین و حتی دارو میباشد و مشاوره با پزشک یا مشاور مربوطه، و صرف صحبت و تصمیم نیست. درصورت ترک اصولی میزان دستیابی به موفقیت بالاست.

حتی در بیماران مبتلا شده به کانسر ریه، این جمله که «به هر حال کار از کار گذشته» اشتباه است! چرا که قطع سیگار پاسخ به درمان را بالا میبرد، کیفیت زندگی را زیاد میکند، ریسک ابتلا به سرطانی دیگر (که در افراد سیگاری اتفاق می افتد) را کم میکند، و از همه مهمتر ادامه مصرف سیگار در بیمارِ مبتلا مرگ و میر را دو برابر میکند!

مطالعات در زمینه مصرف ویتامینهای مختلف برای کاهش ریسک سرطان ریه موفقیت آمیز نبوده است.

غربالگری

با توجه به اینکه سرطان ریه بر خلاف مواردی چون پستان و رحم و پروستات، ضایعات پیش سرطانی یا مرحله قابل ریشه کنی با سیر آهسته ندارد؛ غربالگری در عموم مردم سودمند نیست. اما برخی دستورالعملها توصیه میکنند افرادی که مصرف سیگار بسیار بالا (تعداد سال ضرب در تعداد پاکت در روز حدود۳۰ یا بیشتر) به صورت دوره ای سی تی اسکن ریه انجام شود تا در صورت بروز در مرحله پایین درمان شود.

علائم

در مراحل اولیه بیماری بدون علامت است، بعد از پیشرفت منجر به سرفه، ضعف و بیحالی، دفع خلط خونی، و تنگی نفس میگردد. ممکن است صرفا یکی، یا همه ی این موارد باشد. همچنین سندرم نسبتا شایعی به نام «سندرم اجوف فوقانی» به صورت پرخونی و تورم صورت و گردن و تنگی نفس دراثر انسداد ورید اجوف ممکن است دیده شود. درصورت انتشار بیماری به اعضای دیگر بدن مثل مغز، استخوان و کبد…

تشخیص

روشهای تشخیصی بسته به بروز و گستردگی بیماری متفاوت است و درکل شامل سی تی اسکن، PET اسکن، مدیاستینوسکپی(مشاهده و نمونه برداری داخل قفسه سینه با دستگاه)، ونمونه برداری جراحی میباشد.

پیش آگهی

پیش آگهی میزان پاسخ به درمان بستگی دارد به مرحله بیماری، نوع تومور، ژنتیک، شرایط محیطی مثل ادامه مصرف سیگار و سوء تغذیه، و خصوصا بیماریهای زمینه ای که بدن را ضعیف و امکان دادن دوز کامل درمان را محدود میکند.

پیش آگهی یک بیمار ثابت نیست و میتواند در سیر بیماری وابسته به شرایط فوق بهتر و بدتر شود.

درمان

درمان پیچیده و بر اساس مرحله بیماری (از یک تا چهار)، شرایط زمینه ای بیمار، و خصوصیتهای ملکولی و آزمایشگاهی تومور است.

روشهای درمانی جراحی، شیمی درمانی، پرتودرمانی و ایمونوتراپی (داروهایی که ایمنی بدن را علیه سرطان فعال میکند) وجود دارد که بسته به شرایط فوق از یکی یا ترکیب هر سه استفاده میشود.

درمان سرطان ریه با توجه به استفاده از روشهای مختلف، یک درمان چندتخصصی است که نیازمند همکاری متخصصین جراحی و انکولوژی (طب سرطان) میباشد.

منبع

Devita, Hellman, and Rosenberg’s CANCER

درصورت شک به ابتلا پس از مشورت با پزشک خانواده/عمومی موردنظرتان (که تشخیصهای احتمالی و شایعتر دیگر را رد میکند) میتوانید به هر یک از متخصصین زیر مراجعه کنید:

متخصص جراحی فوق تخصص توراکس، متخصص رادیوتراپی-انکولوژی، متخصص داخلی فوق تخصص ریه یا هماتولوژی-انکولوژی.

بیماری کانسر ریه در رشته های فوق همپوشانی دارد و درصورت نیاز پزشک متخصص در جلسات چند تخصصی از سایرین نیز بهره خواهد برد.