سرطان کولون (روده ی بزرگ)

سرطان کولون از شایعترین سرطانهای گوارشی است و در کل دنیا سالانه ۱/۲ میلیون نفر به آن مبتلا میشوند. در ایالات متحده میزان آن رو به کاهش است که بعلت روشهای پیشگیری و تشخیص زودرس و درمان میباشد.

فاکتورهای خطر

عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز کانسر کولون نقش دارند.
عوامل ارثی: تعدادی سندرم ارثی وجود دارند که احتمال سرطان کولون را بالا میبرند. من جمله FAP (سندرم خانوادگی پولیپهای روده)، سندرم پولیپوز MUTYH و سندرم لینچ(یا HNPCC).
عوامل دیگر:
سن بالا: موارد غیر ارثی سرطان کولون به طرز دراماتیکی بعد از سن ۴۵-۵۰ افزایش میابد. البته مطالعات نشان میدهد که سن ابتلا به این بیماری پایینتر آمده است و برخی صاحب نظران غربالگری از حدود ۴۰ سال را توصیه میکنند.
جنس مذکر: تقریبا در تمام کشورها میزان بروز در خانمها کمتر است.
سابقه ی خانوادگی: سابقه خانوادگی سرطان کولون حتی از نوع غیرارثی هم ریسک را تا حدی بالا میبرد.
بیماری التهابی روده (کرون و کولیت اولسروز): در مبتلایان به این بیماری توصیه میشود غربالگری سرطان کولون از ۸-۱۰سال پس از ابتلا به بیماری التهابی آغاز شود.
چاقی: چاقی، بی‌تحرکی و میزان کالری دریافتی رابطه ی مستقلی با سرطان کولون دارد.
تغذیه: مصرف بیش از اعتدال گوشت قرمز،گوشتهای فراوری شده و غلات تصفیه شده همچنین مصرف زیاد نشاسته و شکر ریسک سرطان کولون را بالا میبرد.
مصرف غذاهای حاوی فیبر و میوه و سبزیجات ریسک ابتلا را کم میکند. مطالعات اخیرکاهش ابتلا به سرطان کولون در مصرف کنندگان قهوه را نشان میدهد.
نکته: بحث روز اندکس التهابی (DII) در تغذیه است. مواد غذایی با اندکس التهابی بالا شامل شکر، چربی ترانس، غلات تصفیه شده، گوشت قرمز و فراوری شده ، الکل و غیره میباشد. مصرف زیاد این مواد با وقوع بسیاری بیماریها من جمله سرطان کولون مرتبط بوده است.
مصرف الکل و سیگار: رابطه ی مستقل با سرطان کولون دارد. مصرف ۲۰بسته-سال سیگار با بروز آدنوما (ضایعات پیش سرطانی اغلب به صورت پولیپ) و مصرف بیش از ۳۵ بسته-سال با بروز سرطان مرتبط است.
کمبود فولات، کلسیوم، منیزیوم، و ویتامین دی هم در بعضی مطالعات همراه بوده است.

غربالگری

با توجه به اینکه سرطان کولون در موارد زیادی از ضایعات پیش سرطانی ایجاد میشود و جزء سرطانهایی است که در صورت تشخیص زودهنگام به خوبی قابل علاج است، غربالگری آن به صورت زیر توصیه میشود:
⁃ برای جمعیت عمومی: از ۵۰ سالگی (توصیه برخی صاحبنظران ۴۰) هر ۱۰ سال کولونوسکپی، یا هر ۵سال اگر روشهای دیگر استفاده میشود: سیگموئیدوسکپی، تصویربرداری با باریوم، تر کیبی از آزمایشات مدفوع.
⁃ در افراد مبتلا به بیماری التهابی روده، از ۸-۱۰ سال پس از ابتلا.
⁃ در سابقه خانوادگی: اگر یک فرد درجه یک بالای ۶۰ سال بوده؛ از ۵۰سالگی هر۱۰سال کلونوسکپی. اگر زیر ۶۰ یا دو نفر بوده؛ هر ۵سال از ۴۰سالگی یا ۱۰سال زودتر از سن فرد مبتلا.
⁃ در موارد بیماریهای ارثی مانند لینچ و پولیپوز خانوادگی دستورالعملهای ویژه وجود دارد. (با پزشک معالج مشورت شود.)

علائم

بستگی به قسمتی از روده که مبتلا میشود میاند متفاوت باشد. در سمت چپ با تغییرات اجابت مزاج، انسداد نسبی یا کامل و خونریزی از مقعد که معمولا علامت دار تر است و زودتر از سمت راست شناسایی میشود.
در سرطان قسمتهای ابتدایی کولون (راست) معمولا کم خونی فقر آهن بروز میکند و دیرتر علامتدار میشود.
نکته: کم خونی فقر آهن در مردان برخلاف خانمها هیچگاه فیزیولوژیک یا طبیعی نمیتواند باشد، و در صورت عدم وجود دلیلی مثل جراحی یا خونریزی اخیر، باید دستگاه گوارش بررسی شود.

درمان

در این سرطان هم بستگی به مرحله دارد. خوشبختانه در مراحل اولیه با جراحی و در صورت نیاز اضافه شدن شیمی درمانی (با یا بدون پرتو درمانی) قابل علاج است.
همچنین در موارد متاستاز به اعضای دیگر در صورت وجود شرایطی و طبق نظر جراح ممکن است همچنان قابل جراحی باشد. در موارد پیشرفته با شیمی درمانی از گسترش بیماری جلوگیری و علائم کنترل میشود.

برگرفته از

Devita, Hellman, and Rosenberg’s CANCER
Perez and Brady’s Radiation oncology